مذكور ، صدى چند از كل ماليات وصول شد و اين وصول با اجراى اعمال فوق العاده صورت گرفت يا بتدريج و باقتضاى جريان ادارى . لكن بطور كلى روش جديد بلا شك باعث آسودگى رعايا شده و در عين حال درآمد خزانه را ثابت‌تر و چندين برابر كرده است و بدين مناسبت در دوره خلافت اسلامى نيز بناى اخذ خراج بر همين شالوده قرار گرفت . جزيه سرها ( ماليات سرانه ) را نيز خسرو اول برطبق طرح محاسبين سابق الذكر اصلاح كرد . اين جزيه بر تمام اشخاص بيست ساله الى پنجاه ساله تعلق ميگرفت « باستثناء بزرگان و نجبا و سربازان و روحانيان و دبيران و ساير خدمتگزاران دولت » . جزيه‌گذاران را بر حسب ثروتشان به چندين طبقه تقسيم كردند . توانگران دوازده درهم و ميانه‌تر هشت و كمتر شش و ساير رعايا هر تن چهار درهم ميپرداخت . مالياتها را باقساط سه ماهه ميگرفت « 1 » . كسرى صورت نرخهاى جديد را در گنج سلطنتى نهاد و رونوشتهاى ديگرى بهمهء مأمورين ادارهء ماليات و همه قضات بلوك فرستاد و قضات مزبور را مأمور كرد ، كه مواظبت كنند ، تا مالياتها عادلانه اخذ شود و اگر خساراتى متناسب با ماليات بر گندم و باغ اشخاص وارد آيد ، آنها را از اداى ماليات معاف كنند . قضات بلوك صررت معافيها را بحكومت مركزى ميرساندند و حكومت نيز اوامر مناسبى به تحصيلداران صادر ميكرد . منظور خسرو از اين بازرسى اين بود ، كه از اسرافاتى ، كه تا آنزمان در اخذ ماليات معمول بود جلوگيرى كند « 2 » . علت اصلى اين اصلاح مالياتى را كسرى چنين بيان مىكند : بايست پول در خزائن سلطنتى جمع كنند ، تا در هنگام جنگ همه وسائل مهيا باشد و احتياج بتحميل مالياتهاى فوق العاده نيفتد « 3 » . دفع دشمنان خارجى و داخلى كشور به نظر كسرى

--> ( 1 ) - ظاهرا خراج ارضى و جزيه سر . ( 2 ) - طبرى ، ص 63 - 992 ، نلدكه ، ص 47 - 246 . ( 3 ) - طبرى ، 61 - 960 ، نلدكه ، ص 242 .